Büyük Çatma Köyü Muhtar Vekili İbrahim Birdal ve köy halkının çocukluklarından beri dedelilerinden bu katliamı dinlediklerini ve anlattıklarına göre, 1918 yılının Mart ayında Büyük Çatma (Büyük Pergit) 15 yaşından büyük bütün kadınlar ve çocuklardan oluşan 183 kişi ayrı ayrı yerlerde Ermeniler tarafından toplanmış. Kadın ve çocuklar büyük bir samanlıkta alıkonularak erkekler ise silah zoru ile köye 2 km mesafedeki Küçük Çatma Köyü’ne götürülmüşlerdir. Bütün buradakiler bir samanlıkta süngüden geçirilerek katledilmişlerdir. O zaman katledilmek korkusu ile köyde kimse kalmayınca mezar kazacak kimse kalmadığı için samanlık yıkılarak ölenlerin üzerlerine örtü olmuştur bozulan cesetlerin üzeri de bu şekilde kapatılmıştır o günden beri bu şekilde yatmaktadırlar.

Kadın ve çocukların ise tutuldukları yerde yakılmaları kararlaştırılmış. Fakat bir Ermeni din adamı papaz engel olmuş. Daha sonra kadın ve çocuklar ertesi gün serbest bırakılmışlar. Erkeklerin ise Cedere (Değirmenköprü) Köyünde oldukları söylenmiş.

183 kişinin katledildiği ve görgü tanığı olan bu sırada yaralı olarak kaçarak Küçük Çatma’dan Cedere Köyüne kadar 4 km giden 40-45 yaşlarında Ferhat isimli şahıs olmuştur. Burada olayı herkese anlattıktan sonra ise burada ölmüştür. Daha sonra korkudan olay yerine dönemeyen köylüler 2 -3 gün sonra döndüklerinde her birini gömme imkânı bulamamışlardır ve bulundukları yapı çökertilerek toplu mezar haline gelmiştir.

Şimdi ise böyle bir toplu mezarın bu köyde olduğu herkes tarafından bilinmektedir. Bu olayın oluş şeklini bütün köy halkı büklerinden zaman içerisinde dinlemişlerdir.

   Birdal,”Benim kendi dedem anlatırdı ki Bu köyde Ermeniler ile Türkler birlikte yaşarlarmış. Bu olaylar yaşandığı sırada ise Ermeniler gelerek tüm erkekleri toplamışlar. Kedilerine toprak, tarla ve arazi vereceğiz vaatleri ile kandırmışlar. Dedem ise 89 yılında 110 yaşında rahmetli oldu. Bu katliama uğrayanlardan Ferhat isimli bir dedemiz yaralı olarak kurtulduktan sonra Cedere (Değirmen) Köyü’ne sürünerek gitmiş. Kadınları ise serbest bırakmışlar ve onlarda Cedere Köyüne sığınmışlar. Böylelikle 4 yıl boyunca bizim halkımız orda kalmış. Burada o dönem katledilen insanların çoğunun nesli kesildi. Şevket Dede ile büyüklerinden 9 kişi katledilmiş ve bu ailenin soyu kesildi.

   O dönem katledilenlerden 80 ile 90 tanesini ismini belirledik. Diğer geri kalanların isimlerini belirleyemedik çünkü o insanların şu anda yaşayan varisleri bile yok bu insanların. Ayrıca 3 tanede bayan götürmüşle fakat bunlardan da bir tanesi gitmek istemediği için onu da katletmişler. Bunu da dedem her zaman anlatırdı.”dedi.

 Ayrıca toplu mezarların bulunduğu yerde Osmanlıca bir yazıtta vardır. Bu yazıtta ise “Büyükpergit Şehidleri/Ölüm Tarihleri 1334/ bu yeri bilmeyen bilsin/Şehitler kabridir billah/Fatiha okuyan zata/Şefi olsun Resulullah” denilmektedir.

Muhtar Vekili İbrahim Birdal ve köy halkı devlet sözünü tutmadı

    Babası Namaz Birdal tarafından, Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğe yazdığı yazının cevabı 2 yıl önce Kültür Müdürlüğü aracılığı ile geldiğini belirten Birdal, dilekçeye cevaben Deniliyordu ki “gerekli işlemleri ve incelemeleri yapın, oraya bakın” denilmişti. Daha sonra yetkili memurlar geldiler baktılar ama daha sonra ilgilenmediler. Daha sonra ne bir kazı, ne de bir araştırma yapılmadı. Burada birçok katliama uğramış dedelerimiz var onların birçoğunu isimleri ile belirleyerek dosya hailinde düzenleyerek bir fotokopisde bende olmak kaydıyla, ayrıca yetkili kişilerde, İstanbul Derneğinde, yaklaştık olarak 70 – 80 tanesini ben arattırarak tespit ettim. İsteğimiz babamın dilekçesi nazara alınarak bunların iadei itibarlarının yapılmasını köy halkı olarak istiyoruz. Yarın bugün geç kalabiliriz. İsteğimiz bunun açığa çıkarılması ve kazı yapılarak ortaya çıkarılmasıdır. Beklide bu katliamı yapan Ermeniler sahip çıkacaklardır. En azından bizlerin dedelerimiz için bir anıtımız olabilir. Küçük Çatma Köyü içerisinde kötü bir halde bulunan bu toplu mezarımız kazı ve araştırmalar yapıldıktan sonra Büyük Çatma Köyü’ndeki hazır bulunulan ve bayrak tepe olarak adlandırdığımız şehitliğe taşınabilir. Hatta biz bu olay gerçekleştirilirse bu şehitliğin önüne dikeceğimiz anıt üzerine Türkçe, Ermenice ve İngilizce bir yazıda yazacağımız. Bunun için Devletimizden gerekli desteği de bekliyoruz.